Laaggeletterdheid kost een vermogen

Reisboek GriekenlandSchriftelijk communiceren is niet voor iedereen weggelegd. In Nederland kunnen miljoenen mensen niet goed lezen, schrijven of met computers omgaan. Daardoor ontstaan gevaarlijke situaties op de werkvloer en dreigt voor hen maatschappelijk isolement. Jaarlijks kost dit miljoenen euro’s.

Meer dan 700.000 Nederlandse werknemers hebben een ernstige taalachterstand. Daardoor kunnen zij niet functioneren en ontstaan er zelfs gevaarlijke situaties op de werkvloer. Laaggeletterdheid komt voor bij ongeveer 2,5 miljoen mensen, waarvan ongeveer 1,3 miljoen tussen 16 en 65 jaar. Op een bevolking van circa 17 miljoen mensen betekent dit dat 1 op de 9 bewoners de Nederlandse taal in woord en geschrift onvoldoende beheerst.

Alles digitaal

Binnenkort wil het kabinet alle overheidsdiensten digitaal aanbieden. Dat is vooruitstrevend, maar tegelijk een probleem voor de naar schatting twee tot drie miljoen Nederlanders die laaggeletterd zijn of niet goed kunnen omgaan met computers. Van de Nederlanders tussen de 12 en 74 jaar kan 18 procent nauwelijks een computer bedienen en bij 9 procent – ruim 300.000 mensen – is die vaardigheid geheel afwezig.

Voor jongeren lijkt dit geen probleem; zij zijn immers opgegroeid met toetsenborden en beeldschermen en lopen de hele dag met hun smartphone in de hand. Toch ligt bij één op de drie leerlingen in het VMBO de digitale geletterdheid onder het basisniveau.

Ruim 14 procent van de 15-jarigen heeft moeite om hun schoolboeken te begrijpen. Bijna 13 procent van alle kinderen loopt daardoor het risico om op latere leeftijd in de categorie laaggeletterd te vallen. Dit kan komen door een laag taalniveau van hun ouders of doordat leidsters in de voor- en vroegschoolse educatie onvoldoende taalvaardig zijn.

Laaggeletterd of analfabeet

Niet alleen in Nederland is laaggeletterdheid een probleem. Uit onderzoek blijkt, dat bijna een kwart van de Europese jongeren slechte resultaten behaalt als hun leesvaardigheden worden getest. Ook hebben onderzoekers vastgesteld dat door het toenemende verschil in taalvaardigheid er gescheiden werelden ontstaan en een groeiend aantal mensen tussen wal en schip valt.

Laaggeletterdheid

Laaggeletterden zijn geen analfabeet. Wel hebben zij moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en omgaan met een computer. Zij beheersen het minimale niveau VMBO of MBO 2/3 niet en kunnen daardoor niet volwaardig in de Nederlandse maatschappij functioneren. Het aantal analfabeten in Nederland bedraagt naar schatting 250.000. Zij kunnen lezen, noch schrijven.

Buiten de boot vallen

Logisch, hoor ik sommigen van u zeggen. Nederland heeft, net als een groot deel van Europa – veel mensen binnen de grenzen gekregen die de taal niet machtig zijn. Onderzoek naar dit aspect geeft echter een ander beeld. Van laaggeletterden weten we dat tweederde van Nederlandse afkomst is en eenderde uit het buitenland komt.

In een samenleving die steeds gecompliceerder wordt, dreigen mensen die niet goed kunnen lezen of schrijven buiten de boot te vallen. Zij hebben bijvoorbeeld moeite met het invullen van formulieren, kunnen geen straatnaamborden lezen, komen niet uit de tekst van een bijsluiter bij hun medicijnen, veiligheidsinstructies begrijpen ze niet en folders of brochures zijn voor hun vaak onbegrijpelijk.

Uitkeringen en gezondheidszorg

Naast maatschappelijk problemen veroorzaakt de laaggeletterdheid een flinke kostenpost. Schattingen lopen uiteen, maar we moeten toch al snel denken aan een bedrag van ruim 550 miljoen euro per jaar.

Minder dan de helft van alle laaggeletterden is werkloos doordat ze over onvoldoende vaardigheden beschikken om een baan te vinden. Ook doen ze vaker een beroep op uitkeringen. Dat kost jaarlijks ongeveer 100 miljoen euro. Bij degenen die wel werk hebben, ligt de productiviteit lager dan bij andere werknemers. Bovendien hebben ze een lager belastbaar inkomen waardoor de fiscus ruim 180 miljoen euro aan inkomsten mist.

Ook zijn laaggeletterden vaker ziek en brengen ze met grotere regelmaat een bezoek aan een arts. Dat kost de overheid en de zorgverzekeraars ongeveer 130 miljoen euro per jaar. Vergeleken met deze bedragen vallen de kosten vanwege crimineel handelen door laaggeletterden mee, minder dan een half miljoen euro per jaar.

Actie moet lezen bevorderen

Begin dit jaar ging het actieprogramma ‘Tel mee met Taal’ van start. Daarmee wil de Rijksoverheid taalachterstand tegengaan en het lezen bevorderen. Er is een subsidie van achttien miljoen euro beschikbaar (zie ook www.taalakkoord.nl).

Omgerekend investeert Nederland tussen de 2,60 en 5,90 euro per persoon aan volwasseneneducatie. Daarmee staan we op de veertiende plaats binnen de Europese gemeenschap. Ierland staat met een bedrag van ruim veertig euro aan de top. Met een bedrag van minder dan een euro bungelt Portugal samen met Italië en Bulgarije in de onderste regionen.

Kosten laaggeletterdheid

Volgens recente gegevens kost laaggeletterdheid de samenleving jaarlijks (bedragen bij benadering):

  • werkeloosheid 25 miljoen
  • uitkeringen 75 miljoen
  • geringere productiviteit 180 miljoen
  • gemiste belastinginkomsten 140 miljoen
  • gezondheidszorg 130 miljoen

Dit artikel schreef ik voor ‘Blik op Portugal’ het magazine van de Nederlandstalige Club Portugal (NCA)

 

Geplaatst in schrijfnieuws en getagd met , .

Dagelijks ben ik in de weer met taal en tekst en houd ik koers in de dynamische wereld van de hedendaagse media. Ik blog, schrijf en redigeer teksten en verzorg journalistieke producties. Tijdens mijn schrijfworkshops en -presentaties draag ik mijn kennis over. Anderen leren betere teksten te schrijven geeft me voldoening. Vooral als de auteurs meer plezier krijgen in het schrijven.

Geef een reactie