Basaltwoorden vol tegenstellingen

Basaltwoorden

Vaagtaal, jeukwoorden, kantoortaal, sjoemeltaal. Deze en tal van andere taaltermen ken ik wel, maar van basaltwoorden had ik nog nooit gehoord. Toevallig stuitte ik op dit begrip tijdens een zoektocht naar inspiratie. Het maakte me nieuwsgierig en ik kwam tot verrassende ontdekkingen.

Degenen die regelmatig mijn blogs en andere publicaties lezen, weten dat ik tijdens een creatief dipje de deur uit ga om bijvoorbeeld een fikse wandeling te maken. Of, sinds de aanschaf van een nieuwe tweedehands fiets, een eindje ga fietsen. Dat maakt ruimte in mijn hoofd, zodat ik er nieuwe ideeën en invalshoeken voor verhalen in kwijt kan.

Taal vol basaltwoorden

Vandaag laten de weergoden een plezierige buitenactiviteit niet toe, dus neem ik mijn toevlucht tot internet. Ik tik de term basaltwoorden in en zie dat het eigenlijk ‘bas-alt’ woorden zijn. Vanaf dat moment houden de basaltwoorden mij in hun greep. Onze taal blijkt er talloze te herbergen.

Voor degenen die nieuwsgierig zijn geworden, maar zelf niet op zoek willen, geef ik straks een paar voorbeelden. Maar eerst even een nadere uitleg. Een basaltwoord is een woord dat innerlijk tegenstrijdig is. Uhhh? Ik laat zien wat ik bedoel.

Neem het woord ‘volledig’. Inderdaad het glas is ‘vol’ of het is ‘ledig’. Nog een voorbeeld. Vuurwater. Zet een streepje tussen ‘vuur’ en ‘water’ en je ziet de tegenstelling. En wat dacht ja van ‘staren’? Even in verwarring geraakt? ’t Is simpel, ‘sta’ en ‘ren’.

Opperlandse taal- en letterkunde

Heb je de smaak eenmaal te pakken, dan komen er steeds meer basaltwoorden bovendrijven. Kijk maar eens naar het volgende rijtje:

  • bekerglas (beker-glas)
  • motorfiets (motor-fiets)
  • rechthoek (recht-hoek)
  • eikels (eik-els)
  • volop (vol-op)

Vijf jaar lang verzamelen

Echt nieuw is het begrip niet, want Battus (Hugo Brandt Corstius, 1981), de samensteller van Opperlandse taal- & letterkunde, verzamelde vijf jaar lang basaltwoorden. Hij kwam tot een lijst met 163 woorden. Daarmee beweerde hij compleet te zijn, maar a snel kwamen er aanvullingen. Naar schatting zijn er  nu in het Nederlandse circa tweehonderd woorden die zich ‘basaltwoord’ mogen noemen.

Battus had destijds geen behoefte om zijn lijst uit te breiden, maar ik ben wel benieuwd naar nieuwe basaltwoorden. Heb je een lijstje of een aardige suggestie? Stuur ze me en ik maak er een overzicht van.

 

Geplaatst in schrijfnieuws en getagd met .

Dagelijks ben ik in de weer met taal en tekst en houd ik koers in de dynamische wereld van de hedendaagse media. Ik blog, schrijf en redigeer teksten en verzorg journalistieke producties. Tijdens mijn schrijfworkshops en -presentaties draag ik mijn kennis over. Anderen leren betere teksten te schrijven geeft me voldoening. Vooral als de auteurs meer plezier krijgen in het schrijven.

Geef een reactie