Eritrese vluchteling: “Hier ben je vrij”

Nadat hij verdwaalde in de woestijn en bijna verdronk toen hij met een gammel bootje de Middellandse Zee overstak, kan Asmelash uit Eritrea nu in alle rust kerst vieren in zijn Barneveldse woning. Met zijn vrouw en twee kleine kinderen. Dankzij de hulp van hun buurtgenoten voelen zij er zich al helemaal thuis.

Eritrese vluchtelingen

Trots laat Asmelash Amine Temnewo (30) uit Eritrea een vrolijk boekje zien waarin zijn buurtgenoten zich voorstellen. Dat kreeg hij toen hij met zijn gezin zijn intrek nam in hun huidige woning in Barneveld. Foto’s van lachende mensen en vriendelijke teksten die zijn versierd met kleurige tekeningen. Zo werden hij, zijn vrouw en hun beide kinderen verwelkomd.

Zichtbaar verguld zijn hij en Yordanos Solomon Habte (30), zijn hoogzwangere vrouw, met hun nieuwe huis waar ze nu een paar maanden wonen. Hier doen ze hun uiterste best om hun draai in de Nederlandse samenleving te vinden. En dat is niet altijd even simpel, blijkt als Asmelash vertelt over zijn avontuur met een OV-kaart. Hoewel hij zich keurig aan de regels dacht te houden, mislukte een reis met de trein doordat er volgens de vervoerder niet voldoende saldo op zijn kaart stond. Dat begrijpt Asmelash nog steeds niet, want volgens hem was het bedrag toereikend voor de reis die hij wilde maken. Dat er minimaal twintig euro op een OV-kaart moet staan, hij snapt er niets van.

Levenslange slavernij

Terwijl zijn vrouw water en koffie serveert, vertelt Asmelash over zijn reis van Eritrea naar Nederland. Hoewel hij zijn best doet, gaat het communiceren nog wat moeizaam, maar met een brede lach op zijn gezicht doet hij zijn verhaal. Nederlands is ook zo moeilijk, zegt hij verontschuldigd. Dan praten we verder over de ontberingen die hij ondervond. Eerst vluchtte hij naar Soedan, want de regering van Eritrea deugt niet, zegt hij. Daar laat hij het bij.

Eritrese vluchtelingen

Duidelijk is dat hij er liever niet over wil praten, maar in zijn vaderland trekt de overheid voortdurend aan alle touwtjes. Mensen zijn voortdurend bang en voor eigen initiatief is nauwelijks ruimte. Wel geeft hij aan dat de dienstplicht in Eritrea een soort levenslange slavernij betekent. Onbetaald moet je daar allerlei werkzaamheden voor de overheid doen. En er komt geen einde aan je verplichtingen; je komt er nooit vanaf, vertelt hij.

Sharia in Soedan

Over zijn verblijf in Soedan zegt hij weinig. Wel wordt al snel duidelijk dat hij ook daar niet veilig is en het leven er uitzichtloos is. In het kamp waar hij onder uiterst primitieve omstandigheden verblijft, ontmoet hij Yordanos. Als christenen In een land waar de Sharia, de Islamitische wetgeving van kracht is, moeten zij in het geheim trouwen. Al snel besluit hij dat de toekomst van hem en zijn gezin, inmiddels zijn Yafet en Heaven geboren, niet in de Hoorn van Afrika ligt. Naar Europa wil hij. En liefst zo snel mogelijk.”Vijf mensen gingen dood”

Vijf mensen gingen dood

Dan besluit hij in 2015 de stap naar de onbekende westerse wereld te wagen en valt hij in handen van mensensmokkelaars. Met enkele schamele bezittingen wordt hij met 127 andere vluchttelingen in de laadbak van een vrachtwagen gezet en begint zijn gevaarlijke reis door de Sahara. Dat gaat helemaal mis als de chauffeur de weg kwijt raakt en de groep hopeloos verdwaalt. “Drie weken duurde de tocht”, vertelt hij. Ogenschijnlijk zonder emotie voegt hij daar aan toe: “Vijf mensen gingen dood.”

Als ze uitgeput in Libië aankomen wacht de vluchtelingen nog een barre reis met een rubberboot over een onstuimige Middellandse Zee. Sicilië is het doel, maar dat wordt niet gehaald. Doodsangsten staan ze uit. Twaalf uur zit Asmelash met 27 mensen opeengepakt in een boot die dreigt te zinken. Net op tijd worden ze opgemerkt door de Italiaanse Kustwacht die de vluchtelingen veilig aan land brengt.

Taalonderricht en inburgeren

Na een aantal omzwervingen komt Asmelash aan in Amsterdam waar hij een half jaar verblijft. Daarna vertrekt hij naar het AZC Zweeloo in de omgeving van Emmen. Uiteindelijk arriveert hij in augustus 2016 in Barneveld. Daar wordt hij met twee anderen ondergebracht in een appartement in De Lijsterhof. Daarmee behoort hij samen met enkele landgenoten en vluchtelingen uit Syrië tot de eerste bewoners van het nieuwe complex. Al snel nadat Asmelash zijn intrek in Barneveld heeft genomen, begint hij met zijn inburgeringscursus. Onderdeel daarvan is taalonderricht, want hij wil zo snel mogelijk het Nederlands machtig worden.

Ondertussen knaagt de eenzaamheid, want hij mist zijn vrouw en zoontjes die nog steeds in een vluchtelingenkamp in Soedan verblijven. Hoewel de wetgeving gezinshereniging toestaat, blijkt de procedure ingewikkeld. In Eritrea is de burgerlijke stand nogal gebrekkig en hun huwelijk is alleen kerkelijk voltrokken. Dat we in Nederland aangifte van een geboorte moeten doen en bijna op de minuut nauwkeurig vastleggen wanneer een baby ter wereld is gekomen, vindt hij heel bijzonder. „Iedereen in Eritrea is op 1 januari of op 1 juli geboren”, vertelt Asmelash.

Wangslijm en vertrekbelasting

Om te bewijzen dat hij een familieband heeft met Yordanos en dat Yafet en Heaven zijn zoons zijn, moet er een DNA-onderzoek plaatsvinden. Dat betekent dat zijn vrouw en kinderen in Soedan naar de Nederlandse ambassade moeten reizen om daar wangslijm af te staan. Na een lange periode van onzekerheid komt het verlossende woord: het gezin zal worden herenigd. Voordat Yordanos naar Nederland kan vertrekken moet zij nog een soort vertrekbelasting betalen. Soms kan dat bedrag zo hoog oplopen dat mensen dat onmogelijk kunnen betalen en voor het gezin Amine betekent het vol hoop en vertwijfeling wachten op het moment dat alle formaliteiten zijn geregeld. Dan komt het verlossende woord: ze mogen weg. Op 20 april komt Yordanos met hun zoontjes aan op Schiphol.

Eritrese vluchtelingen

Dat was nogal een avontuur, herinnert Jaap van de Bovenkamp zich. Vanuit Vluchtelingenwerk Nederland begeleidt hij het gezin en hij ziet Yordanos nog door de deuren van de aankomsthal op Schiphol komen. Zonder bagage. Die stond nog op de band. “Toen liep ze weer terug om haar koffers op te halen, maar daardoor gingen alle alarmbellen af, want dat is streng verboden. Ja, dat was in alle opzichten een bijzonder weerzien.”

„Oh, we waren zo blij dat we weer bij elkaar waren”, zegt Asmelash terwijl hij zijn spierwitte tanden bloot lacht. Zijn vrouw zit wat verlegen naast hem, maar heeft zichtbaar moeite om het gesprek te volgen. Nadat de komst van de fotograaf voor de nodige commotie in het gezin heeft gezorgd, neemt zij haar beide zoontjes mee naar boven, zodat de mannen rustig verder kunnen praten.

Na hun belevenissen op de luchthaven, neemt het gezin Amine haar intrek in een moderne rijtjeswoning in Barneveld. Nog steeds raakt Asmelash ontroerd als hij terugdenkt aan die eerste dagen in de nieuwbouwwijk. „Ik woonde al hier. Alleen. Maar ik moest het huis inrichten. Allemaal spullen kopen”, vertelt hij. “Iedereen was zo aardig. Veel hulp. Toen kwam mijn vrouw. Met de kinderen. Het huis was bijna klaar”, vervolgt hij. Nadat Yordanos en de jongens kort kennis kunnen maken met het leven in een Nederlandse woonwijk, moeten ze een week naar Veenhuizen waar alle formaliteiten worden afgewerkt.

Hoogzwanger inburgeren

Eenmaal terug in Barneveld begint ook voor Yordanos de verplichte inburgeringscursus. Als eerste moet zij de taal onder de knie krijgen. Dat blijkt een forse opgave, want in Eritrea wordt een schrift gehanteerd dat volledig afwijkt van het westerse alfabet. Yordanos, die inmiddels hoogzwanger is, laat zich echter door niets en niemand weerhouden en drie keer in de week loopt zij minstens drie kwartier van haar woning naar de Gereformeerde Kerk in het centrum van Barneveld, en weer terug.

“Hier hoef je nergens bang voor te zijn”

Dat kunnen de buren niet langer aanzien en zij vatten het plan op om het gezin op weg te helpen. Enkele omwonenden steken de koppen bij elkaar en al snel ligt er een vervoersschema op tafel. Bij toerbeurt brengen buren Yordanos naar haar cursus en halen ze haar na afloop weer op. Daar stopt de hulp niet, want er moet ook nog een complete baby-uitzet bij elkaar worden gehaald. Voor het gezin, dat nog niet gewend is aan de Nederlandse aanpak, blijkt dat een fikse opgave. Kraamhulp? Daar hebben ze nog nooit van gehoord. Een verloskundige? Iemand moet uitleggen wat dat is.

Alles is nieuw en alles is bijzonder, maar bovenal is Asmelash blij met de vrijheid die hij en zijn gezin in Barneveld hebben. “Hier hoef je nergens bang voor te zijn”, zegt hij. „En in de winkels kun je alles kopen.” Dat Nederlanders dat allemaal heel gewoon vinden, hij kan het nog steeds niet geloven. Ach, en dat zelfs geregeld is op welke dag je de afvalcontainer aan de weg moet zetten, daar is hij al gewend.

Taalstage en toeslagen

Ingewikkelder is het om een DigiD aan te vragen. En als je het eenmaal hebt, maar je bent je inlogcode kwijt, dan wordt het probleem nog groter, heeft Asmelash ervaren. Ook aan al die toeslagen is volgens hem nauwelijks een touw vast te knopen. Net als aan het eigen risico van de zorgverzekering. Dan de kinderopvang. Is het net geregeld, veranderen de regels en moet hij alles weer opnieuw aanvragen. Maar elke dag leert hij, want net als zijn vrouw wil hij niets liever dan zo snel mogelijk helemaal thuis zijn in de Nederlandse samenleving.

Sinds kort volgt hij daarom een taalstage bij Rebel, een deurenfabriek in Wekerom. Daarvoor heeft hij als metaalbewerker een poosje op Klein Essen gewerkt en hij is een tijdje uitzendkracht geweest. Fietsen? Ja, dat heeft hij aardig onder de knie. Zijn vrouw ook, maar die stapt nog af als het haar te druk, en te gevaarlijk, wordt.

Voor de twee kinderen is het geregeld feest. Toen onlangs de Veluwe bedekt was met een dikke laag sneeuw, nam een van de buren het gezin mee naar het bos en konden zij zich uitleven met een slee. Sneeuwballen gooien, dat was een totaal nieuwe belevenis. „Steeds brengen de buren ons ergens naar toe. Iedere keer zien we weer iets nieuws. Nederland is mooi. Mensen zijn ontzettend aardig. Onze lieve buurtgenoten hebben ons zo goed opgevangen en geholpen”, besluit Asmelash. Nu wacht hij samen met zijn vrouw en kinderen vol spanning de naderende bevalling af. Ook dat zal in alle opzichten een indrukwekkende belevenis worden.

Mensenrechten in Soedan en Eritrea

Eritrea ligt in het oosten van Afrika en is sinds 1991 onafhankelijk. Slavernij, gevangenschap, gedwongen verdwijning, marteling, vervolging, verkrachting en andere inhumane daden vinden volgens de Verenigde Naties al sinds 1991 op grote schaal plaats.

In Soedan is sinds 1986 slavernij officieus weer ingevoerd als onderdeel van de onderdrukking van de bevolking. Slavenhandelaren kopen in de vluchtelingenkampen kinderen van wanhopige ouders. Daarnaast komt vrouwenbesnijdenis er veelvuldig voor.

Eritrese vluchtelingen

Dit artikel schreef ik voor de Barneveldse Krant.
Gepubliceerd op 23 december 2017.

Foto’s: Pauw Media (www.pauwmedia.nl)
en Jaap Meijer (www.jaapmeijer.com)

Geplaatst in publicaties en getagd met , .

Wat is jouw mening?