‘Wat doen onze kinderen online?’

Communicatie tussen jongeren is door de komst van de smartphone gemakkelijker en vooral sneller geworden. Naast alle voordelen liggen er ook risico’s op de loer, zo bleek onlangs tijdens tijdens een voorlichtingsvond op De Meerwaarde in Barneveld.

Eline Hoogenboom praat over social media
Eline Hoogenboom van Huis van Belle praat over social media tijdens een voorlichtingsbijeenkomst in Barneveld (foto Bram van den Heuvel).

Jantine is een vrolijke jonge meid. Populair op school en graag gezien op de sportclub. En ze heeft een omvangrijke schare vrienden op Facebook, Snapchat en Instagram. Geen moment wijkt haar smartphone van haar zijde. Voortdurend houdt ze talrijke digitale vrienden op de hoogte van haar doen en laten. Zonder onderbreking kijkt ze op het schermpje om te zien of ze haar nog wel leuk vinden of ze nog ‘likes’ verzamelt. Dan slaat de schrik haar om het hart. Ineens ziet ze een foto van zichzelf die alleen bedoeld was voor haar vriendje. Is dat zijn manier om wraak te nemen nu zij het heeft uitgemaakt?

Gemiddeld zijn jongeren zes uur per dag met social media in de weer.

Fictie? Wat er met Jantine gebeurt, overkomt dagelijks tientallen meisjes en jongens. Niet zo vreemd, want ruim 98 procent van de Nederlanders is actief op verschillende social media platformen. „Gemiddeld zijn jongeren daarmee bijna zes uur per dag in de weer”, zegt Henk Wiesenekker uit Barneveld. „Voor hen is het een prominent onderdeel van hun leven, met tal van positieve elementen. Zo kunnen ze samen huiswerk maken, bouwen ze hun digitale wereld op en communiceren ze in hun eigen taal met leeftijdsgenoten. Via sociale media kunnen jongeren zich vergelijken met anderen en hun identiteit bepalen. Dit helpt hen bij het bepalen van hun identiteit. Social media worden ook gebruikt om te experimenteren, grenzen te verleggen en af te tasten hoe ver je kunt gaan.”

Allemaal niets mis mee, benadrukt Wiesenekker, die bij de politie in Veenendaal werkt en in Barneveld op de kandidatenlijst van de Christenunie (CU) staat. Wel kleven er volgens hem risico’s aan het hedendaagse intensieve gebruik van social media. „Die voortdurende aanwezigheid zorgt voor spanning en stress. Vooral door de dwang om continue bereikbaar te zijn raken jongeren sociaal oververmoeid. Daarnaast dreigt in toenemende mate het gevaar van misbruik.”

Sexting kan leiden tot zelfmoord

Als voorbeeld noemt Wiesenekker sexting, het met wederzijdse toestemming maken en naar elkaar versturen van seksueel getinte foto’s of filmpjes. „Dat hoort bij het experimenteergedrag van jongeren, maar het kan ook worden gezien als het maken en verspreiden van kinderpornografisch materiaal.” Erger wordt het, zegt hij, als de beelden zonder toestemming op het wereldwijde internet gaan rondzwerven. Dat kan zelfs zo uit de hand lopen dat het bij het slachtoffers leidt tot psychische problemen en in ernstige gevallen zelfs tot zelfmoord.

Voor jongeren zijn social media een uitgelezen manier om bij een groep te horen, vervolgt Wiesenekker. Ook bieden die  platformen mogelijkheden voor persoonlijke ontwikkeling. Tegelijkertijd bestaat het risico op overschrijding van grenzen op persoonlijk, maatschappelijk of wettelijk gebied. Daarbij valt te denken aan cyberpesten, uiten van bedreigingen, laster of het op internet plaatsen van ongewenste filmpjes van iemand.

Keerzijde van social media

Bedenk dat ook het zelf op internet plaatsen van eigen erotisch getinte beelden strafbaar kan zijn als dit gebeurt door minderjarigen, waarschuwt Wiesenekker. En als je vriendje de verkering uitmaakt, wat gaat hij dan doen met de foto’s die hij van jou heeft? Misbruik als wraak voor een verbroken relatie, zoals in het fictieve verhaal van Jantine, ligt dan op de loer. „Dat is de keerzijde van social media. En daar moet je voortdurend op bedacht zijn. Die beelden kunnen ook gebruikt worden om iemand te chanteren.”

Sexting ziet Wiesenekker als een onderdeel van de ontdekkingsreis van jongeren, vindt hij. „Ook beantwoordt het aan de behoefte van jonge mensen om met elkaar over dit soort spannende zaken te communiceren. Tegelijk kleeft er een enorm risico aan. Beelden die op internet verschijnen, gaan een eigen leven leiden en blijven tot in lengte van dagen op het web rondzwerven.”

Jongeren zijn te waardevol om ten onder te gaan aan ondoordacht gebruik van social media

„Dit is slechts één van de gevaren die op de loer liggen bij het ondoordacht gebruik van internet en social media. Omdat we bij de Christen Unie vinden dat jongeren te waardevol zijn om aan deze ontwikkeling ten onder te gaan ligt hier volgens ons een gezamenlijke verantwoordelijkheid van ouders, scholen en lokale overheid”, stelt Wiesenekker. “Deze voorlichtingsavond organiseerden we om naast de voordelen ook te wijzen op de gevaren van social media. En een antwoord geven op de vraag hoe daarmee om te gaan.”

Banga is straattaal voor slet

Vragen zijn er volop, zo werd ook vorige week duidelijk op De Meerwaarde in Barneveld. Menig ouder zal immers bij het horen of lezen van ‚banga’ niet direct weten dat dit straattaal is voor ‚slet’. Daarmee worden meisjes bedoeld die zich ‚gemakkelijk’ tot seksuele handelingen laten verleiden. Ronduit pijnlijk wordt het als de naam van je dochter op een van de anoniem geplaatste bangalijsten verschijnt. Daarnaast worden accounts van social media gehackt waarna kwaadwillenden zich voordoen als de persoon van wie het account is. Verder bestaat er online identiteitsdiefstal, waarbij anderen iemands naam aannemen via sociale media en daarmee berichten rondsturen die kwetsend of discriminerend zijn.

Henk Wiesenekker praat tijdens een voorlichtingsvond in Barneveld over gevaren van social media (foto Bram van den Heuvel).
Henk Wiesenekker praat tijdens een voorlichtingsvond in Barneveld over gevaren van social media (foto Bram van den Heuvel).

Ook kunnen kwaadwillenden iemand dwingen tot het maken van erotische afbeeldingen of het verrichten van seksuele handelingen voor een webcam. Grooming is het door een volwassene via internet actief benaderen en verleiden van minderjarigen met als uiteindelijk doel het plegen van seksuele handelingen.

‘Praat met de politie als het nodig is’

Voor Arjan de Kwant uit Voorthuizen was het eigenlijk toeval dat hij de presentatie bijwoonde, maar hij heeft er het nodige van opgestoken, zegt hij terugkijkend op de bijeenkomst. „Als mentor catechisatie heb ik regelmatig contact met jongeren. Ik besef hoe belangrijk het is om met hen te praten over de positieve en negatieve kanten van social media. Binnenkort word ik bevestigd als ouderling en kom ik bij zo’n vijftig gezinnen over de vloer. Dan zal dit onderwerp ongetwijfeld regelmatig op tafel komen. Weten wat er speelt en daarover praten is voor ouders van eminent belang, dat is me wel duidelijk geworden.”

„Heb je iets stoms gedaan, aarzel dan niet om daar over te praten met je ouders, met de politie of met iemand anders die je vertrouwt”, vult Wiesenekker aan. „Zo kun je waarschijnlijk de gevolgen van je gedrag zoveel mogelijk beperken.”

Tieners zijn welvoegelijk mediawijs

Eline Hoogenboom uit Voorthuizen is de stuwende kracht achter Huis van Belle, een community van meer dan 50 duizend tienermeiden. Toen Wiesenekker haar vroeg mee te werken aan de voorlichtingsavond op De Meerwaarde hoefde zij niet lang na te denken. „Op ons online platform is dit onderwerp ook actueel en ik vind het belangrijk dat niet alleen de jongeren, maar ook hun ouders zich bewust zijn van de risico’s.”

Tegelijk relativeert ze de ophef die over de gevaren van social media wordt gemaakt. „Tieners zijn wel degelijk mediawijs, maar voor ouders en leerkrachten is het belangrijk de grenzen aan te geven. Door de steeds prominentere plek die social media en internet innemen onder jongeren, lopen de online en de fysieke wereld door elkaar. Gedrag op internet kan dan ook een uitingsvorm zijn van de wijze waarop de verhoudingen tussen jongeren in de fysieke wereld liggen.”

Tieners zoeken hun eigen ruimte

Hoogenboom: „Voor ouders is het lastig om te volgen wat er gebeurt. Als voor het digitale tijdperk je zoon of dochter later dan normaal thuiskwam, kon je als vader of moeder vragen wat daar de reden van was. Nu speelt zich veel af buiten het zicht van het gezinsleven.” Dat vindt ze ook logisch, want tieners zoeken nu eenmaal hun eigen ruimte. „Dat houdt wel in dat ouders op de hoogte moeten blijven van hetgeen zich in online sferen afspeelt. Weet dat het bestaat en denk vooral niet dat het jouw kind niet zal overkomen.”

„Laat je zoon of dochter zelf keuzen maken, maar wees wel een route-aanwijzer”, adviseert Hoogenboom.„Dat kan bijvoorbeeld door incidenten rond misbruik van social media te gebruiken als aanleiding om met je kind in gesprek te gaan. Wijs op de gevaren. En stel bijvoorbeeld samen regels op voor het gebruik van het mobieltje. Maak daar afspraken over en geef zelf het goede voorbeeld. Je kunt ook af en toe eens samen door de telefoon bladeren om te zien wat er zich digitaal heeft afgespeeld.”

René Nikkels uit Barneveld, aanwezig tijdens de voorlichtingsavond, sluit zich aan bij de woorden van Hoogenboom. Als economiedocent op een middelbare school ziet hij dagelijks hoe de jongens en meisjes omgaan met het digitale leven dat zich afspeelt op hun smartphone. Volgens hem verdient het onderwerp meer aandacht en verdient een bijeenkomst als die op De Meerwaarde zeker navolging. „Voor jongeren is hun telefoon alles. Het gaat erom dat ze er op de juiste manier mee omgaan.”

Ook hij heeft op school gezien wat er mis kan gaan en hoe ernstig de gevolgen kunnen zijn. Daarom pleit hij voor meer voorlichting. „Al op de basisschool krijgen kinderen een mobieltje. Dan moeten de ouders het gebruik beperken. Een telefoon onder je kussen omdat je een wekker nodig hebt? Dat is toch onzin!”

Social media in Nederland

Uit gegevens van onderzoeks- en adviesbureau Newcom blijkt dat met 10,9 miljoen gebruikers berichtendienst WhatsApp de meest gebruikte berichtendienst in Nederland is. Facebook (10,4 miljoen gebruikers) en videodienst YouTube (1,7 miljoen dagelijkse gebruikers) groeien nog steeds, maar vooral Instagram en Snapchat zijn aan een echte opmars bezig.

Dit artikel verscheen op 17 februari 2018
in de Weekendbijlage van de Barneveldse Krant.

Geplaatst in publicaties en getagd met .

Wat is jouw mening?